ANG BARKER*

ni Early Sol Gadong

“Haywey! UP! Doctors! Ari di! Haywey! UP! Doctors! A-ri di!

”Daw payreted nga CD ang paos niya nga tingog. Liwat-liwat, wala untat bisan daw ginalaga na ang iya itlog sa kainit sang adlaw. Tanan nga lawas nga makit-an niya nga gapanaog sa hagdan sang dako nga mall iya ginatawag, ginapaypayan, kag ginapilit nga magsaka sa dyip nga ginabantayan. Kinanglan nga damo sia maserbisyuhan agud dako man ang iya maginansya.

Tag-sulat

“Larga na, To!” ganyak niya sa drayber.

“Nano man, walo-walo ina. Pito pa lang sa wala ho,” suay sang gabalingasaw nga obrero. “Tsakto bayad ta s’imo p’ro. Kay-uha man paglawag ay.”

Gabulungguanay na ang mga siko sang mga pasahero apang wala sia sa lugar agud magbais. Bisan daw ginakihad na sang Gilette ang iya tubog, ginpadayon niya ang paglawag.

“Hrrrk! Haywey! UP! Doctors! A-ri di! Idog-idogan ta lang, lihog. Ari pa di!”

May gauntat, galingling, kag galingi-lingi. May mga nagsalaka na sa gasunod nga dyip. Wala na sang luyag nga magsakay sa ginalawagan niya kay bisan utot indi na makapatunga sa kagutok sang mga pasahero. Nabatyagan niya ang pagtaghol sang iya tiyan nga wala pa naundan bisan sang pamahaw. Pihu nga nagatinaghol na man ang tiyan sang misis nga walwalan kag sang mga bata nga nagagurahab sang ginbayaan niya kagina sang aga.

“Haywey! UP! Doctors! Hrrrk! A-ri di! Isa na lang, malakat na! Sakay na kamo di!”

May babaye nga nagpundo sa bibig sang dyip. Daw nagadali, daw masakay na gid.

“Saka na, Mam! Kulang pa na isa.”

“Daw gutok na man ni, nong?”

“Igo ka pa da Mam, saka lang b’la.”

“Gutok na nong mo!”

Ginpagpag niya ang karagkag nga dyip, nga daw nagpagpag lang sia dram.

“O, swing your balls! Swing your balls!”

Nag-ulu-isdug ang mga nagaugtas nga pasahero. Sa wakas, daw may nagbuka nga panganod. Nagtuhaw ang siwang.

“Saka-i na to, Mam.”

Halos magkatin-katin ang ulihi nga nagsaka, ginhawa lang makasag-id sa pulungkuan ang nagatibi niya nga buli.

Sang daw nagasabakay na nga sardinas ang mga nagakumod nga sumalakay, gindawat niya ang napulo ka pisos gikan sa drayber, ginhaklo ang itom nga aso sang tambutso, kag ginsenyasan ang gasunod sa pila.

Ginbulsa niya ang pares sang limahon nga nagkilingkiling upod sa mga nauna niya na nga nakabi. Pulo ka pisos para sa pila ka minutos nga paghitad sang iya puwak, may paaman pa nga pagyaguta sang drayber kag pasahero. Sa tunga sang nagasiri nga init, nadumduman niya ang kilingkiling sang pisoson nga ginapabalon sadto sa iya sang iloy. Mga pisoson nga gintaya niya sa tumbo imbes nga i-plete pakadto sa buluthuan.

Ginhimutaran niya ang bag-o plastar nga dyip.

“Daw puno na man ni, To?”

“Pulo-pulo na, mig. Siyam pa lang sa tuo.”

Wala sia mahimo. Suliton niya naman patukar ang payreted nga CD sa iya puwak.

“Haywey! Hrrrk! UP! Doctors! Ari— Hrrrk! Hrrrk!”

Wala na sia sang tingog nga magabot gikan sa iya tubog. Sa tunga sang lagumba sang syudad, ang bungol na lang nga kilingkiling sang sensilyo sa iya bulsa ang tunog nga mabatian gikan sa iya.

[*TAGDAUG ini sa bulan sg Marso bilang Nahauna nga lugar [first place] sa paindis-indis sa pagsulat sang labing malip-ut nga sugilanon sang the 2013 Peter Solis Nery prize for excellence in hiligaynon writing. May pahintulot ini nga ibalhag diri sa kay Peter Solis Nery ]

Daigon (O Senyor, Tagbalay)

Daigon*
(Ilonggo Version)

O senyor, tagbalay, lunsay nga dungganon,
bisan pa mahamook ang inyo katulugon,
Pagmata kamo anay kag kami ang gawahon,
mag asawang pobre nga yari sa silong

Kay ako si Jose, nga taga Galilea,
ang akon kaupod mahal kong asawa,
Akon sya hingalanan, amo si Maria,
ang pagpalakaton, mabudlay nga sobra.

Kay ini si Maria, madali na manganak,
kon sarang tagbalay, sya ang pasakaon,
Kay ako sing akon, diri lang sa silong,
kon sarang tagbalay, siya ang padayonon

Ang sabat sng tagbalay padayon lng kamo
ky didto sa unahan may kamalig didto,
tindog na oh maria dalia sa paglakat
kay basi ang kwadra indi ta madangat!

Sang may alas dose sang tunga sang gab-i
amo ang pag panganak manunubos na putli,
sa belen duawon sang mga pastores
ginsimba kag gindayaw sang mga angeles.

*(Ginpangabudlayan nila ini ni Maria Gina Mandin kag ni Blomar Rain Catipunan sg katapu sg Pahinang Hiligaynon nga mabalay sg kumpleto kag tadlong ini nga daigon)

Paindis-indis sg Malip-ut nga Sugilanon

PAGSULUNDAN KAG KASUGUAN SANG PAINDIS-INDIS SA PAGSULAT SANG MALIP-UT NGA SUGILANON. [The 2013 Peter Solis Nery Prize for Excellence in Hiligaynon Writing - Very Short Story Category]

Bugal nga ginadulot sang Peter Solis Nery Foundation.

Sa una nga tuig sang The Peter Solis Nery Foundation for Hiligaynon Literature and the Arts, Inc., bugal nga ginadulot namon ang isa ka paindis-indis agud labi pa gid nga mapalapnag, mapatin-ad, kag mapasanyog ang pulong kag panulatan nga Hiligaynon. Bukas ini para sa tanan, bata man o tigulang, sa diin man nga bahin sang kalibutan. Ginapanan-aw ini nga mangin tuigan nga hilikuton.

Paindis-indis sa pagsulat sang malip-ut nga sugilanon sa Hiligaynon.

Magsulat lang sang malip-ut nga sugilanon sa Hiligaynon sa ano man nga tema kag estilo, basta indi maglabaw sa lima ka gatus [500] nga tinaga. Duha ka tinaga ang isip sa “dalagang bukid,” “tuba laloy” apang isa lang ang isip sa “pulot-gata,” “napulug-isa,” kag “gua-sulod-gua-sulod.” Wala labot ang tig-ulo sa inisipay. Sarang malakutan sang Kinaray-a, Akeanon, Capizeño, Ingles, Tagalog, Cebuano, Pranses, ukon ano pa man nga mga pulong ang sinulatan basta mahangpan lang ini ni Peter, nga sampaton sa Hiligaynon, ukon sang iya salaligan nga nagasulat gid sa Hiligaynon.

Sa internet, wala sang palipud-lipod.

Wala na kinahanglan sang papel kag makinilya. Indi na man kinahanglan ang mga papeles sa pagpasakup kag pagpanotaryo. Wala sang entry fee, wala sang alyas-alyas o pseudonym, wala na sang madamu pa nga rekubitos. Basta, ilakip lang sa pasakop nga sinulatan ang:

1. Tig-ulo,
2. Sugilanon,
3. Kabilugan nga isip sang mga tinaga,
4. Kompleto nga ngalan sang tagsulat, kag
5. Email address kag/ukon Facebook account [agud mapahibalo kamo pananglitan magdaug].

Isaplak lang o i-post sa Facebook wall sang The Peter Solis Nery Foundation, ukon indi gani ipadala sa email: 500tinaga@gmail.com. Halimbawa:

1. SAPATOS SANG BATA
2. Ginabaligya: sapatos sang bata, wala nagamit.
3. [6]
4. Ernest Hemingway
5. ehemingway@yahoo.com

Kabigon nga nabaton ang entry ninyo kon mag-comment si Peter/ang foundation sa Facebook post.

Isa ka tagdaug sa tagsa ka bulan.

Magasugod ang paindis-indis sa tagsa ka petsa 1 tubtub petsa 25 sang tagsa ka bulan sumugod Enero tubtub Agosto. Ipabalhag ang tagdaug, kag ang duha pa nga ara sa top three, sa ulihi nga mga inadlaw sang nahinambitan nga bulan, laban-laban sa mga petsa nga 28, 29, 30. Isa lang gid ang pilion nga tagdaug, apang mahimo man nga wala sang tagdaug. Piso kada tinaga, kag sertipiko, ang padya sang bulanan nga tagdaug. Sarang makapadala sang madamu nga sugilanon ang isa ka pumalasakup; sarang pa gid makapasakup sa mga masunod pa nga mga binulan ang nakadaug na. Sarang man sia makadaug bulan-bulan. [Kon matabu ina, indi bala patimaan lang ina nga may ara kita sang isa nga indi malutos?] Sarang man mapadala liwat ang mga wala nagdaug nga mga sugilanon; automatic nga igapasakup ang duha pa nga ara sa top three sa madason nga bulan. [If at first you don’t succeed…]

Isa ka grand winner sa tagsa ka tuig.

Pagapilion gikan sa walo ka nga mga sugilanon [tagdaug sang bulanan nga paindis-indis] ang kampyon para sa tuig. Napulo ka pesos kada tinaga, kag medalya, ang padya sang kampyon. Pasidunggan ang kampyon, ayhan sa isa ka panyapon upod sa mga opisyales sang Foundation, sa Setyembre 5.

Pagpamatbat.

Bilang iya aktibo nga pagpasakup sa pagporma kag pagpatin-ad sang panulatan Hiligaynon, si Peter mismo [samtang buhi sia] ang una nga magabasa sang mga ginpasakup nga mga sugilanon. Pilion n’ya ang lima nga labing naluyagan n’ya base sa orihinalidad, matinugahon nga paggamit sang pulong, kag kaisog sa pagpasulong sang kaisipan kag panulatan Hiligaynon. Pagapamatbatan ang short-listed nga mga sugilanon sang isa ka lupon sang mga hurado [nga indi magnubo sa tatlo ang katapu nga lunsay mga manunulat, manunudlo, sampaton sa pulong, o mga artista]. Magapili ang mga hurado sang top three, upod ang tagdaug. Panghinanglitan sang patas, igabalik ini kay Peter para sa ulihi nga pamatbat. Kon ano ang ulihi nga iproklama – tagdaug, patas, o wala tagdaug – indi na malalis pa.

Wala kahadlok, wala tinago.

Agud makita sang tanan, igabalhag sa Facebook ang bulanan nga short-list [ukon ang magic five ni Peter]. Kon may mga anomaliya nga nakalusot sa una nga pagbasa – kasubong abi sang mga obra nga kinopyahan, o sobra sa 500 ka tinaga, o indi na mahangpan nga Hiligaynon – sarang gilayon matawag ang igtalupangod ni Peter nga may gahum sa pagpamat-ud agud i-disqualify ang sugilanon. Igapakilala ang mga hurado dungan sa mga tagdaug. Dugang pa, sarang gid makapasakup ang mga hurado sa mga bulan nga indi sila hurado. Buot-silingon, indi sila pagpilion nga hurado kon may mga ginpadala sila nga sugilanon; apang indi man naton pagpunggan ang talento kag ikasangkol sang tagsa ka manunulat kon luyag nila magpasakup. Ang labing importante, manami ang mga sugilanon nga madihon kag magtuhaw bunga sining paindis-indis. Paano kon suod nga mag-abyan, o mortal nga magkaaway ang mga tagpumalasakup kag mga hurado? Risgo ina nga bantayan gid ni Peter tungod diri nakataya ang dungog kag kredibilidad sang paindis-indis, kag sang Foundation. Kag tungod nangin biktima man si Peter sang politika sang pagsulat kag mga manunulat/hurado, indi gid niya pagtugutan nga malakutan sang politika ining paindis-indis. Ang handum lang sang paindis-indis: lagting kag primera klase nga mga sugilanon, wala labot kon ini sinulatan man sang mangunguma o estudyante o propesor sang literatura.

Paaman.

Ginaagda gid ang tanan sa pagpasakup sang ila mga sinulatan tungod bisan indi kamo mapilian sa magic five ni Peter sa tagsa ka bulan, hatagan gid sang kahigayunan ang tanan nga mga sugilanon agud malakip sa tuigan nga libro, o pamantalaan sang Foundation, nga igatigayon sa mga bulan sang Oktubre kag Nobyembre, para sa pamaskwa nga pagsalida sang “the best of the year in Hiligaynon literature.”

[Ginhalinan: The Peter Solis Nery Foundation]