Ang Kapid (ika-5)

Ang Kapid
© Peter Solis Nery [2004]
Palanca Second Prize Short Story in Hiligaynon [2006]

2003

Ginbug-os ni Rafael ang iya pag-alagad sa mga nakulangan. Nakita niya ang pelikula nga “Awakenings” nanday Robert de Niro kag Robin Williams nahanungod sa bulong nga dopamine kag mga halos-zombie na nga mga pasyente. Liwat sia nga nagsalig kag nabuhian sang paglaum. Ilabi pa gid niya nga gintun-an ang kahimtangan, ang mga masakit kag kondisyon sa mga pasyente. Masami sia nagapakigsugilanon kag nagapakighinun-anon sa mga nars, duktor, kag bisan kusinero kag tinawo sa mess hall nahanungod sa mga kaso sang ila mga pasyente.

Ginhatagan niya sang pagtamod si Maria Angelica del Cielo kag gintanaw ang record sini. Wala sang klaro kag makahulugan nga Patient’s History sa chart ni Angelica, kag mangin sa pinakatinagu-tago nga psychiatric files. Indi mapat-ud kon matuod gid man bala nga kwarenta anyos na sia, kon diin sia natawo, kon may pamilya pa bala sia, kag kon diin na sila. Wala man sang iban nga mga himata o abyan si Angelica nga nalista sa iya record magluwas sa isa nga ginatawag kay Soledad nga wala man gani nakita sang pinakadumaan nga nars sang mental unit.

Sa kadamuon sang ila mga pasyente, bisan ang duktor nga nagbaton kay Angelica del Cielo, indi na gani makadumdum sang hitsura ni Soledad nga amo kuno ang nagdul-ong kag nagbilin kay Angelica.

Isa ka adlaw sang Pebrero 2000, ayhan petsa 29 sadto, apang indi man mapat-ud ni Tay Teofilo nga security guard tungod daw kasubong man lang ang adlaw nga ato sang iban pa nga mga inadlaw sang Pebrero, gindul-ong kuno ni Soledad si Angelica sa mental hospital. Suno kay Teofilo Alegario, halos magkaangid ang hitsura sang duha. Daw pareho kuno sila nga pihak sang isa ka kapayas. Halos magkasing-edad man kuno sila tan-awon.  Apang indi masaligan si Teofilo. Kon kaisa, indi man maghilibati ang iya mga panugiron kag sugilanon.

Apang makawiwili ang mga panalaysayon sang tigulang nga sekyu. Nagawaras kuno kag nagasala sadto si Angelica. Nagahurahab kag nagahilibion. Suno pa kay Tay Pelo, akig si Angelica kag nagasalimuang. Ginasukmatan n’ya kag ginalalis si Soledad. May pila ka mga tinaga nga madumduman si Tay Pelo Alegario nga ginpangsinggit kuno ni Angelica del Cielo (“Indi ako magpati sa imo, ginkaon mo ang shugrom! Magapabilin ka ngaa huben samtang ako iya magatigulang. Gintiplang mo ako!”) apang wala man sia sang nahangpan. Basta lang, sa estorya ni Teofilo Alegario, daw klaro nga si Soledad lang ang nagauyat sang leyabe nga sarang makabukas sang baul sang mga likum nahanungod sa pagkatawo ni Maria Angelica. Ambot kon ngaa wala sang nakuha nga impormasyon ang nars nga nagbaton sa ila.

Suno kay Teofilo Alegario, wala untat kuno ang pagturasok ni Angelica kay Soledad samtang nagabura ini sang berde nga likido. May berde kuno nga likido nga nag-ilig gikan sa baba ni Angelika samtang nagasinggit ini, “Sapat ka, Soledad. Gintiplang mo ako. Indi ko luyag mangin tigulang. Gintraiduran mo ako!”

Wala na ginsapak ni Manuel Rafael ang suliganon ni Teofilo Alegario nahanungod sa berde nga likido nga nagbuho kuno sa semento sang nagtulo ini gikan sa baba ni Angelica del Cielo.

Luyag pa gid kuntani nga tun-an ni Manuel Rafael ang kaso ni Angelica bangud man lain gid ang panghulag ni Del Cielo sang sa iban nga mga pasyente sang mental unit kag makatilingala gid nga kulang-kulang ang impormasyon nahanungod sa pagsugod sang iya masakit. Apang halos blangko ang chart kag wala naman sang iban pa nga mga informants nga makahatag sang impormasyon nga luyag niya mahibaluan. Madamo sia sang kinahanglanon nga mga detalye kag wala gid sia sang mapamangkutan. Kon iya sugilanunon kag usisaon si Angelica, kon anu-ano ang ginapangsabat sang babaye.

Sa pagkamatuod, maayo kuntani estoryahon si Maria Angelica. Ugaling lang kay tuman kaalam sa iya kag may ginapangwakal pa sia nahanungod sa mga aliens, kag iya kuno puluy-an sa iban nga planeta. Halimbawa, tul-id kag mabusisi nga mapaathag ni Angelica ang Theory of Relativity ni Einstein, kag maangut niya ini sa pagtigulang. May mga “speed of light” sia nga ginapangwakal nga kon masundan mo, ayhan magahaylo sa imo sa pagpati nga sarang mabalikan ang naglinigad kag makawatan ang pagtigulang o pag-edad sang tawo.

Bisan si Dr. Gellada, nga duktor sang mga buang apang may huyog man sa mga teoriya ni Einstein, nagakaurungan kay Maria Angelica del Cielo tungod kay husto tanan ang iya ginapanghambal: klaro, kalkulado kag nasandig sa rason.

Nagapati si Dr. Gellada nga maayo ang prognosis o ang dalagan sang balatian ni Angelica. Nagapati ang duktor nge epektibo ang kombinasyon sang mga antipsychotic drugs nga Thorazine (isa ka chlorpromazine) kag Nozinan (nga levomepromazine) agud mastabilizar ang modo kag dalagan sang panimuot ni Del Cielo. Kag ginahagan-hagan naman sang biperiden nga Akineton ang pagkisi-kisi sang kaundan sa guya ni Angelica nga parkinsonism side effect naman sang Thorazine kag Nozinan.

Para kay Doc Gellada, si Angelica ang una nga kandidato sang Pototan Mental Hospital nga magaayo sa iya masakit nga schizophrenia. Ugaling lang kay kon pamagkuton ni Angelica nahanungod sa iya ginhalinan, kon diin sia natawo kag nagdaku, ukon nahanungod kay Soledad, nagalinangka ang iya mga sabat. Daw sa wala diri, wala didto. Daw taga-iban sia nga planeta.

Daku nga palaligban para kay Dr. Gellada si Maria Angelica del Cielo, apang tungod wala man sang pamilya kag himata nga sarang makabulig kay Angelica, halos na lamang sia ginahatagan sang malawig nga pagtamod ni Dr. Gellada. Ang siling sang psychiatric doctor, “Kon may mabulig sa iya ang bulong kag mga therapeutic activities, amo na lang ina siguro. Kon wala, wala na kita sang sarang mahimo. Wala man sang naga-ulikid sa iya. Apang kanungon kay mas daku kuntani ang iya potensyal nga mag-ayo sang sa iban nga mga pasyente.” (pagapadayunon)

<–(ika-4 nga bahin)                                                       (katapusan)–>

Advertisements

2 responses

  1. Pingback: Ang Kapid (katapusan) | tumandok

  2. Pingback: Ang Kapid (ika-4) | tumandok

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s